Over wijndiamanten en Cindy Crawford

Over wijndiamanten en Cindy Crawford

Help, een slechte fles

Je hebt het vast ook al meegemaakt. Ineens zweven er van die rare dingetjes op de bodem van je fles wijn of in je glas. Het lijken wel suikers of, erger nog, kleine glasscherven.

Hoe zijn die er in godsnaam ingeraakt?

Damn, een slechte fles, een foute wijn.

Driewerf damn. Wegkappen die handel.

How, how, niet te snel. Eigenlijk hoef je je (in de meeste gevallen) totaal geen zorgen te maken. Er is heus niets aan het handje.

Wijndiamanten

De officiële term voor deze rondzwevende dingetjes is tartraat kristallen. Deze kristallen komen voor in de vorm calcium tartraat of (meer waarschijnlijk) potassium bitartraat. De volkse (wijn)mond spreekt van “wijndiamanten” of “wijnstenen“.

Wijndiamanten, laat dat woord nog eens door je mond rollen, neem wat lucht binnen en proef het ten volle. Overtuigd? Wel, nu weet je gewoon dat dit iets onschuldigs is, misschien een tikje bitter als je het wijndiamantje zelf in je mond neemt, maar dat is het dan ook.

Koude samenzwering

Hoe komen die diamanten eigenlijk in je fles. Is er hier sprake van een samenzwering met de Antwerpse diamantsector?

Het probleem is eigenlijk dat deze tartraten slecht oplosbaar zijn in de combinatie alcohol en water. How, wacht eens even, wijn is dat niet een combinatie van water en alcohol? Spijkers met koppen!

Zo blijven soms die tartraten in “supergesatureerde“(*) vorm in onze lieftallige wijn en op een totaal onverwacht moment kristalliseren ze en zien we die mooie wijndiamantjes als een donderslag aan heldere hemel verschijnen.

De grote boosdoener van deze samenzwering en trigger van de kristallisatie zijn temperatuurschommelingen en dan vooral te koude temperaturen. Immers lage temperaturen zorgen voor een verlaagde oplosbaarheid, waardoor natuurlijk die tartraten kans zien te kristalliseren.

Zo kan het gebeuren als je je fles te koud zet (in bv. een te koude ijskast of een te koude kelder) dat de kristallisatie zijn werk gaat doen en, whoppa, daar heb je die fonkelende wijndiamantjes.

Esthetisch foutje

Voor alle duidelijkheid de aanwezigheid van tartraat kristallen duidt heus niet op een fout in de wijn. Hooguit is hier sprake van een esthetisch onvolmaaktheidje, een schoonheidsfoutje.

Wij, als verwende consumenten, verwachten echter een perfecte wijn, niets minder. Voor ons geen schoonheidsfoutjes!

Maar is Cindy Crawford er minder knap op omdat ze een schoonheidsvlekje op haar mondhoek heeft? Is ze lelijker omdat ze een esthetisch foutje heeft?

Bij witte wijn zie je deze wijnkristallen zeer duidelijk omdat er geen kleurpigmenten in witte wijn zitten. Bij rode wijn daarentegen kleuren de pigmenten de wijnkristallen en vallen ze zodoende minder op. Meestal is de wijndrinker daar heel wat minder ongerust omdat deze kristallen gewoon opgaan onder de noemer van “depot“.

Esthetische chirurgie

Zoals Cindy Crawford haar toevlucht had kunnen zoeken tot esthetische chirurgie om van haar schoonheidsvlek af te geraken, zo kan ook de wijnmaker gebruik maken van esthetische chirurgie.

En reken maar dat de meeste wijnmakers bereid zijn een hoop ingrepen toe te passen om zo veel als mogelijk die lastige wijndiamanten te verwijderen. Tja, de consument wil nu eenmaal een perfecte wijn.

De twee meest gebruikte toepassingen zijn koude stabilistatie en het contact proces. Herinner je je nog dat die wijnkristallen de neiging hebben om op te duiken bij lage temperaturen? Wel deze twee systemen gaan net dit kristallisatieproces nabootsen.

Bij beide systemen koelt men de wijn stevig met als gevolg dat de tartraten zich gaan kristalliseren. Die kristallen gaan de wijnmaker dan meestal door middel van filtering verwijderen. Et le voila, een “kristalheldere” wijn.

Met al die esthetische chirurgie bestaat het risico dat je ook heel wat goede elementen uit de wijn haalt, dat je de balans en de smaak van de wijn aantast.

Was Cindy Crawford het topmodel van de jaren 80 en 90 geworden zonder haar schoonheidsvlekje?

Sommige wijnmakers beslissen dan ook schoonheidsfoutjes toe te laten en gaan die mogelijke tartraatvorming niet stabiliseren. In dergelijke gevallen gaat de vorming van wijnkristallen net wijzen op kwaliteit van de wijn en het kwaliteitsstreven van de wijnmaker.

– Ik heb toch nooit beweerd dat heel het wijngegeven eenvoudig (en zwart-wit) is, toch? –

En, zelfs met al die stabilisatiemogelijkheden, sluit je nooit volledig het risico uit op vorming van wijnkristallen. Vindt maar eens een wijmaker die zijn hand in het vuur wil steken op de vraag of zijn wijn nooit tartraat kristallen zal vormen.

De ene zijn dood is de andere zijn brood

Het leuke is dat deze tartraten, die voor zoveel opschudding zorgen in een fles wijn, zonder problemen toepassing vinden in andere sectoren. Zo zijn bakkers gretige afnemers van crème van tartraten die ze gebruiken in patisserie en taarten. Hun belangrijkste leverancier is, ja inderdaad, de wijnindustrie.

Geen paniek

Dus de volgende keer als je wijndiamanten in je fles tegenkomt, geen paniek.

Geniet even van het zicht, het zijn toch wondermooie dingetjes hé (en denk even aan Cindy Crawford of, als je dat liever hebt, aan haar ex-man Richard Gere). Giet dan voorzichtig de fles uit. De kans is groot dat deze kristallen gewoon in de fles blijven “plakken” en dat je ongehinderd van je wijn kan genieten.

Mochten de wijndiamanten toch meekomen, opnieuw geen paniek, ze zijn ongevaarlijk en ongewapend en proeven hooguit een tikje bitter.

Have a nice winediamant today!

Bronnen:
– ROBINSON, J., The Oxford Companion to Wine
– BIRD, D., Understanding Wine Technology
– WSET Diploma, unit 2 Wine Production

Foto1: Daniel Austen Hoherd
Foto2: Met dank aan Kaat voor de fles met wijnkristallen

(*) Meer weten hierover lees BIRD, D., Understanding Wine Technology er eens op na (p. 133).

(Visited 183 times, 8 visits today)

1 Comment

  1. ‘t is maar dat u op de hoogte bent van alle wijndiamanten-details
    😉
    de wijn was de deze: Ollieux Romanis Capucine blanc
    de wijndiamanten waarschijnlijk het resultaat van een iets te lang verblijf in onze wel erg winterse gang
    en ja
    we hebben de fles met veel plezier volledig uitgedronken!

    de diamantjes … k wou dat ik ze kon verzamelen en er een juweeltje van maken, maar dat is net het mooie aan wijn

    echte pareltjes blijven in je herinneringen hangen en kan je elk moment weer tevoorschijn ‘halen’

Leave a Reply